چهارشنبه 23 آبان 1397
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم ورود

روزه کارگاه تمرین برای رام کردن نفس(1)

در فرازهاي آغازين دعاي شريف امام سجاد (ع) در هنگام ورود به ماه رمضان ستايش و حمد الهي مطرح مي‌شود و سپس درخواست‌هاي انسان از خدا بيان مي‌شود: «وَ أَلْهِمْنَا مَعْرِفَةَ فَضْلِهِ وَ إِجْلالَ حُرْمَتِهِ، وَ التَّحَفُّظَ مِمَّا حَظَرْتَ فِيهِ.»؛ در آغاز درخواست‌ها، از خداي متعال مي‏خواهيم كه خدايا فضيلت و حرمت ماه رمضان و معرفت درك عظمت آن را بر ما الهام فرما و ياري نما تا از عهده آنچه در اين ماه فرموده‌اي و قرار داده‌اي، به خوبي برآييم. پرسش اين است كه چرا در نخستين خواسته دعا، الهام معرفت فضل و شرف ماه رمضان مطرح شده است؟ اين فراز نيايش يك دستور تربيتي است. بر اساس اصل روانشناختي اگر انسان بخواهد در راهي گام نهد و مسير صحيح را سپري کند، بايد شناخت صحيحي نسبت به آن راه داشته باشد. ميزان اهتمام به هر كاري بسته به آن است كه آيا اين كار چه ميزان اهميت و ارزش دارد؟ به هر ميزان اهميت آن كار بهتر درك شود براي انجام آن جدي‌تر تصميم گرفته و نيروي خود را به كار بسته و در برابر مشكلات آن ايستادگي مي‌كنيم. بايد ديد كه تا چه اندازه‌ باور كرده‌ايم كه اين كار اهميت دارد. با آغاز ماه رمضان همه وارد اين ماه شريف مي‏شويم و از خدا مي‏خواهيم كه توفيق انجام وظايف را به ما عنايت كند.
انواع روزه ‌داران
در اين ماه بيشتر مردم روزه مي‏گيرند، اما همه روزه‌داران يكسان نيستند. ريشه اصلي وجود تفاوت در ميان روزه داران و فاصله رفتارها و ارزش‌هاي آنان بستگي به اين دارد كه معرفت و شناخت آنان نسبت به ماه رمضان چگونه است؟ آيا روزه را يك تكليف سنگين مي‌دانند، يا يك عبادت سازنده و نشاط‌آور؟ نخست بايد از خدا بخواهيم كه معرفت و درك فضيلت اين ماه را به ما عنايت فرمايد تا بدانيم در چه ماهي وارد شده‌ايم. سپس در فرازهاي بعدي نيايش بر يك عنصر مشترك تأكيد شده است و آن اينكه از آنچه خدا نمي‏خواهد و از آن نهي فرموده، خود را نگاه داريم.
خودداري، روح روزه
اين فراز اشاره به آن دارد كه روح روزه، خودداري است. اين ويژگي، در ساير عبادات نيست. در روزه تصميم انسان بر آن است تا از اموري كه مشخص شده، خودداري كند. بر همين اساس پس از نيت كردن براي روزه، انسان بايد از خوردني‌ها و نوشيدني‌ها و ديگر مفطرات چشم‌پوشي كند. اساس روزه، خودداري كردن از خواسته‏ها و تمايلات است. خداي متعال چرا انسان‏ها را موظف كرده از بسياري از خواسته‏ها چشم‌پوشي نمايند؟ چه حكمتي در اين عبادت قرار داده شده است كه همه بايد در اين ماه از پير و جوان، مرد و زن، بزرگ و كوچك، مدتي طولاني از روز، روي خواسته‌هاي خود پا بگذارند و روزه بگيرند؟ اگر چه روزه براي سلامتي انسان بسيار مفيد است امّا در حقيقت حكمت عبادت بودن روزه چيست؟ اگر هدف از روزه، فقط سلامتي انسان بود بايد در اين ماه انسان به خوردن غذاهاي مقوّي و انجام ورزش توصيه مي‌شد تا جسم انسان هم براي ميدان جهاد آمادگي بيشتري بيابد و هم در عرصه توليد و كار و كشاورزي توانايي دوچنداني به دست آورد. پس آشكار است كه راز عبادت روزه و حكمت سختي‌هاي آن، چيز ديگري است.
جلوگيري از خواسته‌هاي زيادي نفس
براي يافتن اين راز و حكمت بايد به فلسفه وجودي انسان در اين جهان و شناخت او توجه داشت. انسان همچون همه حيوانات ديگر خواسته‏هايي غريزي و فطري دارد كه اين خواسته‏ها هيچ حد و مرزي ندارند. تا آنجايي كه انسان به غذا ميل و اشتها دارد، مي‏خواهد بخورد. هر غذايي لذيذتر باشد اشتها براي خوردن آن بيشتر مي‌شود. بر اين اساس انسان انواع روش‌هاي پخت و پز را ياد مي‌گيرد تا غذاي لذيذ‏تري را فراهم كند تا بتواند بيشتر بخورد. خواسته‏هاي حيواني ديگر نيز همين‌گونه است.
زماني كه بخواهيد براي اين خواسته‌ها حد و مرز بگذاريد، طبيعي است كه انسان ناراحت شود. اگر به يك كودك گفته شود، نخور! براي خوردن بيشتر، حريص مي‏شود. به طور طبيعي انسان محدوديت را نمي‌پذيرد. به عبارت ديگر طبيعت انسان آزادي‌طلب، آزادي‌خواه و ليبرال است. قرآن هم مي‏فرمايد: «بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسانُ لِيَفْجُرَ أَمامَهُ» (قيامة / 5)؛ انسان مي‏خواهد بي‏بند و بار بوده و مرزي نشناسد و هر چه مي‏خواهد، انجام دهد. خواسته‏هاي ديگري نيز وجود دارد كه به مرور زمان اين خواسته‏ها در انسان ظهور پيدا مي‏كند. كودك هنگامي كه در محيط سالمي با هم سن و سالان خود بازي مي‌كند به آنان علاقه‌مند مي‏شود. با پدر و مادر خود انس مي‏گيرد و با نديدن آنها دلتنگي مي‌كند. از اين زمان خواسته‏هاي عاطفي و احساسي انسان پديدار مي‌شوند. با بالا رفتن سن كودك خواسته‌هاي متعدد و گوناگون پيدا مي‌شوند؛ خواسته‌هاي غريزي، عاطفي، احساسي، اجتماعي.
با بالا رفتن سن، انسان درمي‌يابد كه برخي از خواسته‏ها، با يكديگر جمع نمي‏شوند. گاهي براي رسيدن به بعضي از خواسته‌ها بايد از بعضي خواسته‌ها چشم پوشيد. هنگامي كه كودك به مرحله عقلانيت و به كارگيري فكر رسيد، قانون را مي‌پذيرد. كودك مي‌داند كه وقتي به او مي‏گويند: اين كار را نبايد انجام داد! با انجام دادن آن دچار مشكلاتي خواهد شد. انسان در اين عالم با يك سلسله مسائل متضاد و متزاحم، روبرو مي‌شود. خواسته‏ها را خداوند در انسان قرار داده و هيچ كدام از آنها نيز بيهوده نيست.
محدوديت‌ها را بايد شناخت
هر كدام از خواسته‌ها زمان و مكان مصرفي دارد كه بايد از آن در جاي خود استفاده كرد. براي اينكه انسان بداند در كجا، بايد به كدام خواسته اهميت داده و آن را بر ديگر خواسته‌ها مقدم بدارد. بايد، مرزها، بايدها و نبايدها را تشخيص دهد و به آن عمل كند. انسان در اين مرحله دو مشكل را در پيش رو دارد: مشكل نخست در شناخت است. انسان نمي‌داند چه خواسته‌هايي مهمتر است. در بسياري از لحظه‌ها به خواسته‌اي اهميت داده كه با گذشت زمان متوجه شده كه اشتباه فكر مي‏كرده است. انسان نمي‌داند كه كدام خواسته را بايد فدا كند و كدام خواسته را عملي كند؟ چه كاري را بايد انجام دهد و از چه كاري دوري كند؟ اين انجام دادن و دوري كردن آيا باعث از دست دادن بهره و فايده و امتيازي مي‌شود يا اينكه مانع رسيدن ضرر و خسارتي به انسان مي‌گردد؟
عقل و دين، منابع تشخيص انسان
انسان براي فهميدن اولويت‌ها و تقدم و تأخّر خواسته‌ها نياز به يك منبع دارد. خداوند چنين منبعي را در وجود انسان قرار داده است: عقل و تجربه‏هاي زندگي انسان مي‌تواند مقداري از اين پرسش‌ها را پاسخ دهد اما پس از مدتي انسان متوجه مي‌شود كه عقل و نيروهاي شخصي، نمي‌توانند به همه سؤالات، پاسخ دهند. اينجاست كه احتياج به دين و شريعت خدا پيدا مي‏شود. دين به عنوان منبع شناخت به انسان مي‌گويد كه چه كاري را انجام دهد و از چه كاري دوري كند.
سخنرانی آيت‌الله مصباح يزدي(دامت بركاته)
در دفتر مقام معظم رهبرى – قم – 21/06/87

کلمات کلیدی:,

 

درباره‌ی سایت

امام خمینی

اگر من بخواهم یک توصیه به شما بکنم، آن توصیه این خواهد بود که بصیرت خودتان را زیاد کنید؛ بصیرت. بلاهایی که بر ملت ها وارد میشود، در بسیاری از موارد، بر اثر بی بصیرتی است. خطاهایی که بعضی از افراد می کنند، بر اثر بی بصیرتی است. بصیرت خودتان را بالا ببرید. آگاهی خودتان را بالا ببرید. من مکرر این جمله امیرالمؤمنین علیه السلام را در گفتارها بیان کردم که فرمود: « الا و لا یحمل هذا العلم الا اهل البصر و الصّبر »

اللهم عجل لولیک الفرج