چهارشنبه 30 آبان 1397
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم ورود

روزه؛ کارگاه تمرین برای رام کردن نفس 3

روانشناسان مي‌گويند: براي اينكه انسان، موفق به ادامه راه طولاني شود، بهترين راه، تمرين است. اگر كسي بخواهد قهرمان وزنه‏برداري بشود، نياز به تمرين دارد. همه عقلا مي‏گويند اين ورزشكار بايد برنامه‏اي داشته و تمرين كند. در آغاز كار، تمرين سخت است اما پس از مدتي تمرين، ورزشكار به جايي مي‌رسد كه مي‏شود قهرمان. در مبارزه با شيطان نيز همين گونه است. براي اينكه انسان بر نفس خود مسلط شود، تا از او كار بد سر نزده و به امور نيك بپردازد احتياج به تمرين دارد. بهترين برنامه تمريني كه اسلام براي انسان معين كرده: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَي الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ، لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» (بقره / 183). انسان براي اينكه از فجور به تقوا، و از بي‏بند و باري به انضباط و خودپايي و خودنگهداري و تسلط بر نفس تغيير وضعيت دهد، روزه بهترين برنامه تمريني است كه مي‌تواند داشته باشد. اگر انسان بخواهد يازده ماه در سال، منضبط زندگي كند بايد يك ماه از سال را برنامه تمريني داشته باشد. اساس اين تمرين رعايت مقررات است. آن كارهايي را كه نبايد بكنيم، انجام ندهيم. روح تشريع روزه و اهميت ماه رمضان و شب قدر همه در «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» است تا انسان منضبط و قانون‏پذير شود و مقررات الهي را رعايت كند. پس اصل روزه تمرين براي خودداري است.
چهار مرحله براي روزه‌داران عادي تا خواص
اما انسان از چه چيزي و تا چه اندازه‌اي بايد خودداري كند؟ از دعاي شريف امام سجاد(ع)در ورود به ماه رمضان به دست مي‏آيد كه در روزه چهار مرحله خودداري وجود دارد. نخستين مرحله، خودداري از مفطرات و چيزهايي است كه روزه را باطل مي‏كند. اگر كسي اسلام را پذيرفته و به ضروريات آن عمل مي‌كند، قدم اول آن است كه يك ماه روزه بگيرد و در طول روز از مفطرات و چيزهايي كه روزه را باطل مي‌كند، بپرهيزد. اين پايين‌ترين مرحله خودداري است. دومين مرحله، خودداري از همه گناهان است. انسان بايد نه تنها از خوردني‌ها و آشاميدني‏ها و چيزهاي ديگري كه روزه را باطل مي‏كند، خودداري كند، بلكه بايد تمرين كند تا در اين يك ماه از همه گناهان دوري نمايد. اين يك مرتبه بالاتر از مرحله پيشين است. البته بين مرحله پيش و اين مرحله مي‌توانيد صدها مرحله را فرض كنيد. براي اينكه گناهان انواع و اقسامي دارد. ترك بعضي از گناهان آسان و ترك برخي ديگر بسيار مشكل است و زحمت دارد. اگر انسان بخواهد از گناهان گفتاري و شنيداري و حتي از ظنّ و گمان و فعاليت‌هاي ذهني گناه‌آلود نيز دوري كند، كار آساني نيست. البته بخشي از گناهان ترك واجبات است. طبيعي است كه انسان بايد به واجبات عمل کند تا مرتكب معصيت نشود و در اين يك ماه هر عملي را كه خداوند واجب فرموده، انجام دهد. مرحله سوم، خودداري از اموري است كه حرام نيست، اما خدا آنها را دوست ندارد و آن خودداري از مشتبهات و مكروهات است. در اين مرحله انسان بايد تلاش كند تا در اين ماه از مشتبهات و مكروهات هم خودداري كند. اين مرحله براي «خواص» است. مرحله چهارم خودداري، نكته‌اي است كه در پايان اين فراز از دعا به آن اشاره شده و آن اين است كه انسان در اين ماه بايد خود را وقف خدا كرده و هيچ كاري جز براي خدا انجام ندهد. در مرحله سوم خودداري از مكروهات و مشتبهات تأكيد شده بود ولي انجام مباحات اشكالي نداشت. اما در مرحله چهارم انسان بايد ببيند كه حتي كار مباح و حلال نيز اگر واقعاً براي خداست، انجام دهد؛ در غير اين صورت اگر هم عمل مباح است، آن را ترك كند. «لا نَبْتَغِي فِيهِ مُرَادا سِوَاكَ»؛ خواسته‏اي جز جلب رضايت خدا نداشته باشد. در بين اوليای خدا چنين كساني بوده‌اند. اگر ما تلاش و همت نمي‌كنيم نبايد چنين اموري را انكار كنيم و بگویيم نمي‌شود. اگر تلاش و همت كنيم خدا توفيقش را مي‌دهد و ما نيز مي‌توانيم همچون اوليای خدا به آن عمل كنيم.
اكنون به ترجمه و توضيح فرازهایی از دعاي امام سجاد مي‌پردازيم: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَي مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَلْهِمْنَا مَعْرِفَةَ فَضْلِهِ وَ إِجْلالَ حُرْمَتِهِ»؛ امام سجاد(ع) از آغاز دعا تا اين فراز، حمد الهي را انجام دادند و از اين فراز درخواست از خدا را آغاز مي‌فرمايند. اولين درخواست اين است: خدايا به من معرفت فضل و شرف اين ماه و بزرگداشت احترام اين ماه را الهام كن.
«وَ التَّحَفُّظَ مِمَّا حَظَرْتَ فِيهِ»؛ خودنگه‌داري از آن چيزي كه تو از آن منع كردي را به ما عنايت فرما. اين فراز اشاره به اين دارد كه روح روزه، خودداري كردن از چيزهايي است كه خدا نهي كرده است. در اينجا منظور نهي تنزيهي است. گاهي نهي، تحريمي و گاهي نهي، تنزيهي است. خوردن و آشاميدن حرام نيستند اما در ماه رمضان حرام شده‌اند. به اين نوع از نهي، نهي تنزيهي مي‌گويند.
«وَ أَعِنَّا عَلَي صِيَامِهِ بِكَفِّ الْجَوَارِحِ عَنْ مَعَاصِيكَ»؛ ما را ياري فرما تا روزه را به بهترين شكل انجام دهيم، آنگونه كه از همه گناهان دوري كنيم. در اين فراز تنها به مفطرات روزه اشاره نمي‌كند بلكه يك مرحله بالاتر از روزه عادي را در نظر دارد و آن حفظ همه اندام‌هاي بدن از هرگونه گناه است.
«وَ اسْتِعْمَالِهَا فِيهِ بِمَا يُرْضِيكَ»؛ ياري فرما تا اندام‏ها و قواي خود را در راهي كه موجب رضايت توست به كار بريم.
«حَتَّي لا نُصْغِيَ بِأَسْمَاعِنَا إِلَي لَغْوٍ»؛ بر ما عنايت فرما تا به سخن بيهوده گوش نسپاريم. «لغو» در فارسي به «بيهوده» و «ياوه» معنا شده است. از خدا مي‌خواهيم تا به حرف ياوه گوش نسپاريم. كمترين آن اين است كه به محرمات و گناهان و حرف‌هاي بيهوده و موسيقي حرام گوش نسپاريم.
«وَ لا نُسْرِعَ بِأَبْصَارِنَا إِلَي لَهْوٍ؛»؛ از تو ياري مي‌خواهيم تا ديدگان ما را از ديدن سرگرمي‌هاي بيهوده باز داري تا از ياد تو باز نمانيم.
«وَ حَتَّي لا نَبْسُطَ أَيْدِيَنَا إِلَي مَحْظُورٍ»؛ ياري كن تا دستمان را به گناه نيالایيم.
«وَ لا نَخْطُوَ بِأَقْدَامِنَا إِلَي مَحْجُورٍ»؛ و با خطا و اشتباه در مسير ممنوع گام ننهيم.
«وَ حَتَّي لا تَعِيَ بُطُونُنَا إِلا مَا أَحْلَلْتَ»؛ ياري فرما تا درون ما جز از آنچه تو حلال فرمودي، لبريز نگردد.
«وَ لا تَنْطِقَ أَلْسِنَتُنَا إِلا بِمَا مَثَّلْتَ»؛ زبانمان جز آنچه تو بيان فرمودي و فرمان دادي، چيزي نگويد.
«وَ لا نَتَكَلَّفَ إِلا مَا يُدْنِي مِنْ ثَوَابِكَ»؛ ياري فرما تا در پي چيزي جز آنچه افزوني ثواب و مصونيت عقاب تو در آن باشد، نرويم.
سخنرانی آيت‌الله مصباح يزدي (دامت بركاته)
در دفتر مقام معظم رهبرى – قم – 21/06/87

کلمات کلیدی:,

 

درباره‌ی سایت

امام خمینی

اگر من بخواهم یک توصیه به شما بکنم، آن توصیه این خواهد بود که بصیرت خودتان را زیاد کنید؛ بصیرت. بلاهایی که بر ملت ها وارد میشود، در بسیاری از موارد، بر اثر بی بصیرتی است. خطاهایی که بعضی از افراد می کنند، بر اثر بی بصیرتی است. بصیرت خودتان را بالا ببرید. آگاهی خودتان را بالا ببرید. من مکرر این جمله امیرالمؤمنین علیه السلام را در گفتارها بیان کردم که فرمود: « الا و لا یحمل هذا العلم الا اهل البصر و الصّبر »

اللهم عجل لولیک الفرج